Diagnostyka budynków i analiza mikrobiologiczna powierzchni
Jednym z głównych i najbardziej niebezpiecznych czynników biologicznych dla zbiorów muzealnych, archiwalnych i bibliotecznych są grzyby pleśniowe oraz bakterie.
Liczebność i aktywność mikroorganizmów na powierzchniach obiektów jest związana w głównej mierze z aktywnością wody w materiale, a więc z:
- typem materiału zabytkowego
- wilgotnością względną powietrza.
Nie mniej istotna jest analiza poziomu zanieczyszczenia mikrobiologicznego powietrza.
Niezmiernie ważne jest okresowe sprawdzanie liczebności mikroorganizmów na powierzchniach zabytkowych.
W razie zwiększonej liczebności mikroorganizmów lub obecności form aktywnych należy podjąć czynności związane z czyszczeniem, dezynfekcją i odpowiednim zabezpieczeniem zainfekowanej powierzchni.
Wskazaniem do badania jest również weryfikacja skuteczności procesu dezynfekcji skażonych powierzchni, aby sprawdzić czy jednokrotny proces dekontaminacji obiektu jest wystarczający.
Istotny jest również monitoring skażenia mikrobiologicznego powierzchni obiektów udostępnianych
czy wracających po wypożyczeniu do pomieszczeń magazynowych.
Na etapie wypożyczania często dochodzi do kontaminacji obiektów bakteriami czy grzybami, które z jednej strony mogą stanowić zagrożenie dla samego obiektu, z drugiej stanowić zagrożenie dla zdrowia konserwatorów, kustoszy, bibliotekarzy czy archiwistów.
Również przyjmowanie nowych obiektów do kolekcji, magazynów, bibliotek czy do archiwizacji obarczone jest ryzykiem zakażenia zbiorów
W badaniach prewencyjnych czystości mikrobiologicznej powierzchni obiektów zabytkowych stosujemy metody dostosowane do stanu zachowania obiektu i rodzaju analizowanego podłoża.
Stosujemy różne metody pobierania próbek
- metoda wymazów
- odcisków sterylną bibułą
- metoda płytek odciskowych typu RODAC
oraz różne zestalone podłoża mikrobiologiczne aby jak najlepiej oddać stan rzeczywisty stanu mikrobiologicznego badanej powierzchni.
Dlaczego dobór podłoży mikrobiologicznych jest ważny?
Przyjmuje się, że na podłożach mikrobiologicznych jesteśmy w stanie zapewnić warunki odpowiednie do wzrostu jedynie 1% mikroorganizmów obecnych w danej próbce środowiskowej.
Im więcej różnych podłoży zastosujemy, oraz to, czy dobierzemy podłoża odpowiednie dla danego zabytku jest kluczowym etapem planowania analizy mikrobiologicznej.
W naszej ofercie mamy szereg podłoży mikrobiologicznych zgodnych a wymogami ujętymi w Polskich Normach oraz podłoży autorskich, dedykowanych dla wzrostu różnych grup mikroorganizmów (mikroorganizmy lipolityczne, celulolityczne, rozkładające jedwab, wytwarzające sidereofory etc.).
Do czego w praktyce mogą zostać wykorzystane analizy mikrobiologiczne powierzchni?
Przeglądy mikrobiologiczne kolekcji
wytypowanie powierzchni książek, dokumentów, obiektów zabytkowych o wysokim zanieczyszczeniu mikrobiologicznym. Wysokie liczebności mikroorganizmów na badanych powierzchniach będą przesłanką do podjęcia działań dezynfekujących w celu zabezpieczenia eksponatów przed biodeterioracją.
Porównanie mikroflory
porównanie mikroflory zasiedlającej różne typy powierzchni i wykazanie ewentualnych różnic w kolonizacji zabytków w zależności od pomieszczenia/daty powstania/typu podłoża zabytkowego.
Ustalenie procedur
ustalenie procedur, urządzeń, częstotliwości działań związanych z czyszczeniem i konserwacją obiektów zabytkowych, kolekcji, archiwów czy bibliotek.
Zabezpieczenie osób
podjęcie działań mających na celu odpowiednie zabezpieczenie osób pracujących ze skażonymi obiektami.
Decyzje o przyjęciu obiektów
podjęcie decyzji o przyjęciu danego obiektu do Instytucji, do archiwizacji.
Weryfikacja skuteczności
weryfikację skuteczności dezynfekcji i innych działań prewencyjnych ustalonych na podstawie wytycznych.
Jakie informacje zawiera raport przygotowany przez naszych ekspertów?
- Szczegółowy opis metodologii, listę i skład zastosowanych podłoży
- Wyniki w formie graficznej oraz surowe dane
- Interpretację wyników w odniesieniu do obowiązujących norm
- Zdjęcia szalek z wyrosłymi koloniami mikroorganizmów
- Listę zidentyfikowanych grzybów strzępkowych do rodzaju (metodami mikroskopowymi)
- Wytyczne dotyczące dezynfekcji, postępowania konserwatorskiego.
Raporty zostaną przekazane w formie elektronicznej i papierowej
Zapewnienie bezpieczeństwa biologicznego wewnątrz budynków wymaga oceny poziomu zanieczyszczeń mikrobiologicznych na powierzchniach przegród budowlanych czy elementach wyposażenia oraz wymaga precyzyjnej identyfikacji aktywnych drobnoustrojów. W RDLS wykonujemy badania, które pozwalają określić stopień skażenia bakteriami i grzybami pleśniowymi i odnieść otrzymane wyniki do norm. Każda analiza mikrobiologiczna powierzchni dostarcza danych niezbędnych do oceny stanu higienicznego oraz technicznego obiektu. Skupiamy się na dostarczaniu konkretnych wyników, które stanowią podstawę do dalszych działań naprawczych lub konserwatorskich.
Dlaczego warto wykonać badanie czystości mikrobiologicznej powierzchni?
Wykonywane przez nas badania powierzchni pozwalają na ilościowe i jakościowe określenie poziomu zanieczyszczeń mikrobiologicznych i odniesienie wyników do istniejących norm. Pobór próbek wykonujemy metodą dostosowaną do stanu zachowania danego materiału, jak i jego charakterystyki. W przypadku analiz powierzchni ścian, mebli czy kanałów wentylacyjnych stosujemy płytki odciskowe typu RODAC z certyfikowanymi podłożami agarowymi. Systematyczna analiza mikrobiologiczna powierzchni w budynkach jest kluczowa w miejscach o podwyższonej wilgotności, gdzie ryzyko aktywności mikrobiologicznej jest najwyższe.
W ramach analiz powierzchni w budynkach wykonujemy:
- pobór próbek metodą kontaktową (płytki odciskowe typu RODAC),
- pobór próbek metodą wymazów z trudno dostępnych miejsc i detali architektonicznych,
- identyfikację wyizolowanych mikroorganizmów,
- ocenę skuteczności przeprowadzonych dezynfekcji.
W przypadku dzieł sztuki, zabytków ruchomych czy wykonanych na podłożu papierowym pobór próbek wykonywany jest metodą nieniszczącą dostosowaną do stanu zachowania obiektu. Najczęściej stosowane są metody suchego wymazu lub odcisku sterylną bibułą kontaktową. Pobór próbek z obiektów dziedzictwa kultury jest wykonywany zawsze pod nadzorem konserwatora dzieł sztuki lub właściciela danego obiektu.
Czy korozja mikrobiologiczna zagraża strukturze Twojej budowli?
Niewidoczne gołym okiem procesy metaboliczne bakterii i grzybów mogą prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń materiałów budowlanych. Zjawisko, jakim jest korozja mikrobiologiczna, dotyczy zarówno drewna, jak i kamienia czy betonu. Drobnoustroje wydzielają m.in. kwasy organiczne czy enzymy celulolityczne, które osłabiają strukturę nośną elementów budynku. Wykonując regularne badanie mikrobiologiczne materiałów, można wcześnie wykryć ogniska biodegradacji. Właściwa ochrona zabytków wymaga bowiem nie tylko dbałości o estetykę, ale przede wszystkim działań prewencyjnych i zapobiegawczych.
Mapa oceny ryzyka mikrobiologicznego – precyzyjne narzędzie w zarządzaniu obiektem
Dla zarządców dużych budynków oraz instytucji kultury przygotowywana jest mapa oceny ryzyka mikrobiologicznego. Jest to opracowanie graficzne i opisowe, które wskazuje strefy o różnym stopniu zagrożenia biologicznego. Dzięki temu rozwiązaniu można precyzyjnie zaplanować prace porządkowe i konserwatorskie, oszczędzając czas i środki. Każda mapa powstaje w oparciu o cyklicznie powtarzane badanie powierzchni w kluczowych punktach obiektu, co pozwala na monitoring zmian w czasie.
Jak interpretować badanie mikrobiologiczne w kontekście bezpieczeństwa zdrowia ludzi?
Wyniki laboratoryjne wymagają merytorycznego komentarza. Samo stwierdzenie obecności drobnoustrojów nie zawsze świadczy o zagrożeniu, dlatego istotna jest ich identyfikacja. Jeśli analiza mikrobiologiczna powierzchni wykaże obecność mikroorganizmów szkodliwych dla zdrowia czy toksynotwórczych, konieczne jest natychmiastowe wdrożenie procedur bezpieczeństwa. Pamiętajmy, że korozja mikrobiologiczna to nie tylko problem techniczny, ale także ryzyko dla zdrowia użytkowników budynku. Precyzyjne badanie mikrobiologiczne pozwala odróżnić naturalne tło środowiskowe od niebezpiecznego skażenia.
Skuteczna ochrona przed niszczącym działaniem mikroorganizmów
Zapobieganie aktywności mikrobiologicznej jest procesem ciągłym. Pierwszym krokiem jest zawsze rzetelna diagnostyka, którą umożliwia monitoring mikrobiologiczny i mapowanie danego pomieszczenia, całego piętra lub budynku. W oparciu o uzyskane wyniki wdrażane są odpowiednie działania zaradcze lub dobierane są preparaty biobójcze. Skuteczna walka z procesem, jakim jest korozja mikrobiologiczna, opiera się na eliminacji przyczyn, a nie tylko skutków. Wykonując ponowne badanie po przeprowadzonych zabiegach dezynfekcyjnych lub czyszczeniu, można zweryfikować, czy zastosowane metody były skuteczne i środowisko pracy, magazyn czy ekspozycja są wolne od zagrożeń.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czas oczekiwania na wyniki zależy od tempa wzrostu mikroorganizmów na podłożach. Standardowe badanie mikrobiologiczne w kierunku liczebności bakterii trwa około 7 dni, natomiast w przypadku grzybów pleśniowych czas ten wydłuża się do 14-20 dni. Jest to okres niezbędny na przeprowadzenie inkubacji i identyfikacji wyizolowanych kolonii, co pozwala na opracowanie wiarygodnego raportu z badań.
W zasadzie każdy materiał jest podatny w mniejszym lub większym stopniu na aktywność mikrobiologiczną. Najsilniej narażone są materiały pochodzenia roślinnego (drewno, papier, tkaniny) silnie higroskopijne, w których dochodzi najszybciej do zwiększenia aktywności wody. To na nich najszybciej rozwija się korozja mikrobiologiczna. Jednak nawet kamień czy beton mogą ulegać degradacji w wyniku działania bakterii, porostów i związków chemicznych, jakie wydzielają w trakcie wzrostu. Dlatego analiza mikrobiologiczna powierzchni powinna być wykonywana bez względu na rodzaj użytych materiałów wykończeniowych.
Głównym celem jest wizualizacja liczebności drobnoustrojów w przestrzeni. Mapowanie zanieczyszczeń na planie budynku, kondygnacji czy w danym pomieszczeniu pozwala szybko zlokalizować źródła emisji zarodników, np. system wentylacji, przenikanie powietrza z piwnic czy miejsce emisji zarodników do powietrza np. z zawilgoconej ściany. Ułatwia to podejmowanie decyzji o wyłączeniu konkretnych stref z użytkowania i pomaga monitorować, jak badanie powierzchni czy powietrza zmienia swoje wyniki po przeprowadzeniu prac naprawczych.
